ما و منابع طبیعی
... من ندیدم دو صنوبر را با هم دشمن / من ندیدم بیدی سایه اش را بفروشد به زمین /رایگان می بخشد نارون شاخه ی خود را به کلاغ
تمام تلاشم را برای بهتر بودن و شدن این وبلاگ خواهم کرد البته تا چه قبول افتد وچه در نظر آید.صمیمانه منتظر پیشنهادها وانتقادهایتان هستم.
کارشناس منابع طبیعی دانش اموخته دانشگاه صنعتی اصفهان

بفرمائید میوه !

یکشنبه 23 آبان 1389

نویسنده: زهرا هاجری |

میوه

در جریان تبدیل تخمک به دانه ، جدار تخمدان نیز بر اثر رشد و تغییرات تبدیل به میوه شده ؛ دانه را در بر می گیرد . دانه های درون میوه بر اثر باز شدن یا شکستگی و یا تخریب جدار میوه از آن آزاد شده یا در آن باقی می مانند مانند میوه های ناشکوفا . در برخی از گیاهان تخمدان بدون تلقیح تخمک به میوه تبدیل می شود ؛ این قبیل میوه ها را میوه ی بکر (پارتنوکارپیک)   Parthenocarpique  می گویند .

تشکیل میوه

با رشد و تحولات میوه جدار تخمدان و تبدیل آن به میوه ، سایر بخشهای مادگی معمولاً از بین میروند . در برخی از گیاهان قسمتهایی از گل به صورت زوایدی که سبب سهولت پراکنش میوه میشوند در آن باقی می مانند , مانند میوه آلاله ، شقایق، فندق ، عروسک پشت پرده و غیره .

اگر مادگی از برچه های جدا از هم تشکیل شده باشد ، هر برچه آن ایجاد میوه مستقلی را می کند و مجموعه ای به نام میوه مرکب روی نهنج به وجود می آید مانند میوه آلاله و ماگنولیا .

مادگی در اکثر گیاهان از برچه های پیوسته به هم تشکیل شده (گاموکارپیک) ،ایجاد میوه ی واحدی را می کند .

در جریان بارورشدن مادگی ، یعنی تبدیل تخمدان به میوه ، در وضع اولیه تخمدانهای گاموکارپیک به علت از بین رفتن یا اضافه شدن جدار برچه ها و به وجود آمدن دیواره های کاذب تعداد خانه های اولیه تخمدان کم یا زیاد شده ، تغییرات عمقی در آن به وجود می آید .

به عنوان مثال تخمدان جوان در گیاهان تیره خرما و بلوط غالباً سه برچه ای و هر برچه ی آنها دارای دو تخمک است ومجموعاً تخمدان خرما و بلوط دارای شش تخمک است که فقط یکی از تخمکهای آن تلقیح شده ، رشد می کند و با از بین رفتن بقیه تخمکها ، میوه رسیده در بلوط ها یک فندقه ای و در خرما تک دانه ای می شود . در بعضی از گیاهان مانند شب بو بر عکس این حالت ، تخمدان بر اثر پیدایش جدارهای کاذب دارای خانه های اضافی می گردد . در تیره شب بو ، تخمدان در ابتدا دارای دو برچه و یک خانه است که در جریان رشد ، با پیدایش یک دیواره ی کاذب فضای تخمدان دو قسمتی شده ، میوه دو خانه ای را به وجود می آورد . در گیاهان تیره ی نعناع و گل گاوزبان نیز تخمدان در ابتدا دو خانه و دو تخمکی است ، ولی در هنگام رسیدن به میوه ی چهار فندقه ای تبدیل می شود .

ساختمان میوه ی رسیده

فرابر میوه مرکب از سه بخش زیر است :

الف – برون بر (Epicarpe) از اپیدرم خارجی تخمدان به وجود می آید .

ب – میان بر (Mesocarpe) از مزوفیل یا پارانشیم برگ برچه ای (اسپوروفیل) حاصل می شود .

ج – درون بر(Endocarpe) با آنکه ظاهراً اپیدرم داخلی تخمدان به نظر می آید ، ولی از لایه داخلی اپیدرم واز پارانشیم جدار تخمدان ناشی می شود .

حد رشد و توسعه سه قسمت مختلف جدار میوه ، یا دوام آنها نسبت به هم برابر نیست و از این رو میوه ها را به دو دسته تقسیم می کنند :

1-  میوه های گوشتی

در میوه های گوشتی ، فرابر از سلولهای آبدار و اپیدرم از سلولهای درشت و گاه پوشیده از کرکهای پرزمانند تشکیل می یابد . میان بر میوه های گوشتی را نوعی بافت پارانشیمی مرکب از سلولهای درشت آبدار ، با جدار نازک سلولزی و واکوئل بزرگ محتوی مواد ذخیره ای فراوان تشکیل می دهد . مواد اندوخته در سلولهای میان بر میوه ها بسیار متفاوت و به طور کلی مرکب از فندقه ها ، اسیدهای آلی ، مواد آلی ، مواد روغنی و گاهی نشاسته و رنگیزه های آنتوسانیک یا کاروتنوئید است.

درون بر در میوه های گوشتی ممکن است آبدار و یا به صورت پرده نازکی در آید . در حالت اخیر میوه تقریبا ً تماما ًگوشتی می شود که به آن میوه « سته » می گویند . در بعضی از میوه های گوشتی درون بر و حتی بخشهای درونی میان بر نیز چوبی و استخوانی شده ، تشکیل هسته را می دهند . به میوه های گوشتی دارای هسته ، مانند گیلاس ، هلو و گوجه ، میوه های شفت می گویند .

2- میوه های خشک

در این میوه ها فرابر ، خشک و غیر قابل نفوذ شده ، در هنگام رسیدن دانه ها ، بخش رویی آن به صور  و اشکال مختلف تحلیل رفته ، حالت غشایی پیدا می کند . بدیهی است در طبیعت فقط همین دو نوع میوه ، یعنی خشک و آبدار وجود نداشته ، بلکه صور حد واسط بین میوه خشک و آبدار بسیار فراوان اند .

پراکنش دانه و بذر افشانی

خروج و پراکندگی دانه از محفظه ی تخمدان را « بذر افشانی » می گویند .

بذرافشانی در میوه های آبدار و گوشتی بر اثر عوامل بیولوژیک مانند باکتریها و قارچها (پوسیدگی ) صورت می گیرد .

بذرافشانی در میوه های خشک ممکن است بر اثر مکانیسم خاصی که منجر به شکوفایی میوه می شود صورت گیرد و یا دانه تا هنگام رویش درون میوه باقی می ماند . بنابراین میوه های خشک را می توان به دو گروه « شکوفا و ناشکوفا » تقسیم نمود :

الف – میوه های شکوفا  : در موقع رسیدن دانه ها باز شده ، دانه ها رها می شوند.

ب – میوه های ناشکوفا : برون بر آنها تا موقع جوانه زدن دانه ها ، آنها را در بر می گیرد .

بازشدن یا شکفتن میوه

شکفتن میوه ها مانند شکافته شدن بساک پرچمها ، هاگدانهای نهانزدان آوندی و کپسول خزه ها ، عملی کاملاً مکانیکی است و به خشک شدن غشای میوه ارتباط دارد .

وجود لایه های فیبر چوبی در ساختار غشای میوه های خشک ، سبب می شود تا غشای این میوه ها در هنگام خشک شدن و رسیدن میوه ، دستخوش تغییرات شدید گردد . مراحل و چگونگی تغییرات غشای میوه های خشک را درهنگام خشک شدن آنها می توان به ترتیب زیر خلاصه نمود :

1- انقباض حاصل از خشک شدن جدار میوه در جهت عرضی بیشتر از جهت طولی صورت می گیرد

2- هر قدر لایه های فیبری جدار میوه ضخیم تر باشد عمل انقباض شدیدتر و بیشتر است . بافت فیبری جدار میوه های شکوفا مرکب از لایه های مختلف موازی با جهت شکفتن میوه و همچنین لایه های عمودی بر آن است . انقباض لایه های فیبری مزبور در موقع خشک شدن میوه سبب شکافتن جدار آن می گردد . چنانچه جدار میوه ها ارتباطی با فیزیولوژی میوه نداشته ، صرفا ًیک عمل مکانیکی است .

میوه ها اقسام مختلف و اسامی گوناگون دارند .میوه در همه ی گونه های یک تیره ی گیاهی ممکن است از یک قسم باشند ، مثلاً در تمام گونه های تیره ی نخود ، میوه همیشه نیام یا لگوم و در تیره شب بو میوه خورجین یا خورجینک است . گاهی در گونه های یک تیره ی گیاهی با آنکه مادگی دارای ساختمان یکنواخت است ، ولی میوه های آنها نسبت به هم متفاوت هستند ، مثلاً میوه در گیاهان تیره روناس که تخمدان زیرین داشته ، مادگی در همه ی آنها از برچه های به هم چسبیده تشکیل می شود ولی میوه در گونه ها و جنسهای مختلف آن بصورت های سته ، کپسول ، فندقه و یا شفت است . البته نوع میوه در انتشار دانه های گیاه وبه عبارت دیگر در انتشار پراکندگی نوع گیاه بی تاثیر نیست . به طور کلی میوه های خشک و آبدار عبارت اند از :

الف : میوه های خشک

که به دو دسته تقسیم می شوند :

1- ناشکوفا که خود به سه دسته تقسیم می شود : فندقه ، فندقه ی بالدار ، گندمه

2- شکوفا که خود به چهار دسته تقسیم می شود : کپسول ، خورجین ، برگه ، نیام

ب : میوه های گوشت دار

1- میوه کاملاً گوشتی و آبدار ، با درون بر نرم و نازک ( سته )

2- میوه ی گوشتی  با درون بر چوبی و سخت ( شفت )

میوه های ساده و میوه های مرکب

میوه های حاصل از یک مادگی یا گل منفرد را «میوه ساده » و چنانچه میوه از مجموعه ی چندین مادگی یا چندین گل ، مانند انجیر ؛ توت و آناناس به وجود آید آنرا « میوه مرکب » می گویند .

میوه های خشک

میوه های خشک ناشکوفا

این دسته از میوه های خشک غالباً تک دانه ای و از نظر ساختمان برون بر و جنس مادگی دارای انواع مختلف زیر هستند .

فندقه : میوه ای یک برچه ای با فرابر کم و بیش چوبی شده است . در آلاله ها که مادگی مرکب از برچه های متعدد است میوه نیز مرکب از فندقه های متعدد است .

وضع فندقه ها در تیره ی گل سرخ ، با نوع  و وضع نهنج گل ارتباط زیادی دارد ، مثلاً در توت فرنگی بخش خوراکی یا آبدار میوه همان نهنج مخروطی شکل و متورم گل است که در سطح خود حامل فندقه های کوچک و سیاه رنگ است . در گل سرخ معمولی فندقه ها استخوانی و در داخل نهنج گوشتی گل ( بن گل ) که ظاهرا میوه ی گل به شمار می آید قرار دارند .

در برخی از گیاهان تخمدانها در ابتدا چند خانه ای هستند ، ولی در موقع رسیدن میوه دو یا چند خانه ای شده ، هر خانه ی آنها بیش از یک تخمک نداشته ، بقیه برچه ها و تخمکهای مادگی از بین می روند .

ثمر یا فندقه های بالدار:  برون بر این فندقه ها تبدیل به بالی غشایی و طویل می شود ، ثمرها ممکن است مانند ثمر نارون یا زبان گنجشک ساده ، یا مانند ثمر افرا از یک تخمدان دو برچه ای بوجود آمده ، دوگانه و کنار هم قرار گیرند . به ثمرهای دوتایی « دی سامار » می گویند .

گندمه : در این نوع فندقه ها که مخصوص گیاهان تیره گندم اند ، قشر آلبومن پوشش دانه را کاملاً جذب کرده ، کم و بیش به برون بر می چسبند .

فندقه ها دارای اقسام زیر هستند :

1- فندقه دراز و منشوری پردار یا کرکدار :  در گیاهان تیره ی کاسنی فندقه ها دراز و گاه منشوری شکل بوده ، جقه ای ( کاکل ) مرکب از کرکهای دراز و فراوان که مخصوص این تیره گیاهی است دارند ، مانند فندقه های گل قاصد .

2- میوه های فندقی شکل : در این میوه ها برون بر و میان بر هر دو چرمی ، سخت و چوبی هستند .

3- دوفندقه ایها ( دی آکن ) میوه ی رسیده به صورت دو فندقه چسبیده به هم نظیر میوه ی جعفری است . به هر یک از فندقه های دوتای « مریکارپ » می گویند .

4- چهارفندقه ایها (تتراآکن) : میوه چهار فندقه ای گیاهان تیره گاوزبان و نعناع از تقسیم دوبرچه ای حاصل می شوند . بنابراین هر فندقه معرف یک دوم برچه است .

5- چندفندقه ایها ( پلی آکن ) میوه ی حاصل از تخمدان چندین برچه ای است که هر برچه آن مانند مادگی گیاهان تیره پنیرک به یک فندقه تبدیل می شوند .

میوه های خشک شکوفا

این میوه ها معمولاً محتوی چندین دانه ، ندرتا ً مانند میوه ماگنولیا دارای یک دانه اند . میوه های شکوفا ممکن است از مادگی یک برچه ای یا از مادگی چند برچه ای پیوسته و یا جدا از هم به وجود آمده دارای حالات زیر هستند :

الف – میوه هایی که از یک یا چند برچه جدا از هم حاصل می شوند :

1- برگه : میوه های هستند که از برچه های آزاد به وجود آمده ، با ایجاد دیواره ی بین برچه ای ، برچه ها از یکدیگر جدا و باز می شوند . مانند برگه ( فولیکول ) گیاهان تیره ماگنولیا ، آلاله ، بارهنگ آبی و طایفه اسپیره از تیره گل سرخ .

2- نیام : میوه های هستند که در اغلب گیاهان تیره ی نخود از مادگی یک برچه ای به وجودآمده ، در هنگام رسیدن با دوشکاف طولی باز می شوند . ( گوس = لگوم )

ب – میوه هایی که از برچه هایی پیوسته و یا متصل به هم با تمکن محوری یا جانبی به وجودمی آیند . مانند میوه ی کپسول که از فراوانترین نوع میوه در غالب گیاهان هستند .

کپسول برچه گشا ( سپتی سید ) :کپسولها ممکن است توسط شکافهایی در حد فاصل اتصال برچه ها و به صورت قاچ باز شوند ، مانند کپسول گل حسرت . در این صورت به آن کپسول قاچی یا برچه گشا می گویند .

کپسول میان برچه گشا (لوکولوسید ) :در بعضی گیاهان کپسول از منطقه ی پشتی و میانی برچه ها باز می شوند ، مانند کپسول زنبق و لاله . به این کپسولها « کپسول شیاری یا میان برچه گشا » می گویند .

کپسول جداری (سپتی فراژ) : در بعضی از گیاهان چون قبل از شکافتن کپسول دیواره هایی در آن تشکیل می شود به آنها« کپسول جداری » می گویند . در کپسولهای جداری معمولاً پس از شکافته شدن یک ستون مرکزی در آن باقی  می ماند ، مانند کپسول کلئوم از تیره کور (کاپاریداسه ) .

کپسول منفذی (پوریسید ) : در برخی از گیاهان مانند خشخاش چون کپسول به وسیله سوراخهای ریز یا منافذی در بخش راسی باز می شود به آن کپسول منفذی می گویند .

کپسول خورجین (سیلیک ) وخورجینک (سیلیکول ) : از دیگر میوه های کپسولی شکل ، میوه گیاهان تیره شب بو است . میوه در این گیاهان ظاهراً مرکب از دو برچه به هم پیوسته است و به وسیله جداری کاذب به دو خانه تقسیم می شوند . دانه ها در این کپسول روی جدار کاذب قرار دارند و میوه با چهار شکاف طولی باز می شود .

میوه های سته شامل دو نوع متمایز زیر هستند :

1- سته های یک دانه ای : محتوی یک دانه نظیر میوه برگ بو ، فلفل و خرما است .

2- سته های چند دانه ای : مانند میوه های انگور ، انگور فرنگی ، سیب زمینی ، زرشک و برخی از گیاهان دیگر نظیر موز. نارنج ، پرتقال و لیمو که از سته های چند دانه ای هستند . در پرتقال ، میوه حاصل از تخمدان پنج خانه ای و دارای تخمک های فراوان است . برون بر در نارنج و پرتقال زرد طلایی و شامل کیسه های اسانس فراوان است ، میان بر سفید و اسفنجی و درون بر غشایی با حجره های متعدد انباشته از زوائدی سرشار از مواد قندی و غذایی است . سته های مانند پرتقال را ، سته « هسپریدی » می گویند .

از انواع دیگر سته ها ، می توان از میوه گیاهان تیره کدو مانند خیار ، کدو ، خربزه و هندوانه که به صورت سته های بزرگ با پوششی محکم  و دانه های فراوان هستند نام برد . در این نوع میوه های بزرگ سته همه قسمت های آن ، میان بر ، درون بر و جدار خانه های تخمدان ،  رشد کرده ، انباشته از مواد خوراکی و قندی می شوند .

میوه های شفت : درون بر در میوه های شفت چوبی یا غضروفی است . میوه های شفت نیز دونوع یک خانه ای و چند خانه ای دارند . در تشکیل میوه های شفت یک خانه ای ، دو حالت وجود دارد :

1- تخمدان در اصل یک خانه و محتوی یک خانه و محتوی یک یا چند تخمک است . در تخمدانهای چند تخمکی مانند گیلاس ، زرد آلو و هلو که در آغاز دارای چندین تخمک هستند در جریان رشد تخمدان و تشکیل میوه بجز یک تخمک همه ی تخمک های تخمدان از بین می روند .

2- میوه های شفت ممکن است از تخمدانهای چند خانه ای به وجود آیند و در هر خانه محتوی یک تخمک بوده ( مانند قهوه ) ، یا در هر خانه دارای چندین تخمک باشند . از انواع میوه های شفت می توان ، سیب ، گلابی و به و ازگیل را که دارای تخمدان زیرین پنج خانه و در هر خانه دو یا چندین دانه دارند نام برد .

باید یاد آور شد در میوه های یاد شده ی بالا ، بخش خوراکی میوه همان نهنج گل است که تخمدانها را در بر گرفته ، با رشد خود گوشتی و آبدار می شود ، بنابراین میوه های نظیر سیب و به از میوه های کاذب به شمار می آیند .

میوه های کاذب و میوه های مرکب

الف- میوه های کاذب

این میوه ها از تغییر اندامهای مختلف گل (بجز تخمدان ) و رشد آنها مانند نهنج گل ، محور گل ، نهنج مشترک چندین گل و یا اساسا ً تمامی یک گل آذین کامل به وجود می آید . بهترین مثال این نوع میوه ها که از تغییر شکل گل آذین حاصل می شوند میوه توت و شاه توت هستند که درعین حال از میوه های مرکب نیز می باشند . در توت فرنگی هر گل به یک فندقه تبدیل شده ، در موقع رسیدن فندقه ها بافت داخلی محور حامل فندقه ها آبدار و خوراکی شده ، میوه کاذب را بوجود می آورد . در آناناس که از محصولات آمریکای جنوبی است ، برگک های اطراف گل در تشکیل میوه دخالت دارند . در بادام هندی دمگل رشد کرده ، تبدیل به میوه می شود . در توت و شاه توت کاسبرگ های باقیمانده در میوه آبدار و خوراکی می گردند .

ب- میوه های مرکب

میوه های مرکب (میوه های سنکارپ یا گوآنکارپ) که در عین حال میوه ی کاذب نیز هستند ، از  اتحاد و تجمع میوه های ساده و به هم فشرده ، مانند میوه ی توت و میوه اکثر گیاهان شیپوری (آراسه ) تشکیل می یابند .

دیاسپور : میوه ها یا دانه هایی هستند که در پوششی از گلپوش باقی می مانند . پوشش این دانه ها خود ممکن است ، مانند میوه های مخروط برخی از افدرا گوشتی و آبدار گردد .

دانه های میوه مانند : در برخی از بازدانگان دانه شباهت زیادی به میوه پیدا کرده ، گاه به صورت نوعی سته ی کاذب درمی آید ، مانند دانه سرخدار از بازدانگان و سیکادال ها و ژنکیو از پروفانروگام ها .

نظرات() 
جعفر
چهارشنبه 20 آبان 1394 03:19 ب.ظ
سلام .اطلاعاتی راجع به ساختار میوه های برگه مثل بارهنگ ابی میخوام.به همراه چنتا عکس اگه دارید لطفا به ایمیلم بفرستید .ممنون میشم .با تشکر
پنجشنبه 15 فروردین 1392 09:08 ب.ظ
عالی بود ممنون

← آخرین پستها

← نویسندگان

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic